Cây bần giá trị vị thuốc và ẩm thực trong cuộc sống người miền Tây


Cây bần chua miền Tây

Cây bần một loài cây gắn liền với người dân miền nam bộ, không chỉ là một loại trái ngon sử dụng trong ẩm thực tái bần còn có rất nhiều lợi ích quý giá cho sức khỏe của bạn. Hãy tìm hiểu kỹ hơn về loại trái đặc biệt này bạn nhé.

Giai thoại kể rằng khi vua Gia Long bôn tẩu tới cửa sông Hàm Luông, tỉnh Bến Tre đã ăn món cây bần chua chấm mắm và đặt cho loài cây này cái tên trang trọng hơn là “thủy liễu”, nghĩa là cây liễu nước (sống ở bùn nước, cành rủ xuống như cây liễu).

Là loài cây ngập mặn thường phân bố nhiều các rừng ven biển, cửa sông và bãi bồi…, cây bần không chỉ có giá trị sinh thái, ẩm thực, kinh tế mà còn có giá trị y học.

Về cây bần

Cây bần có nhiều loại, loại chủ yếu có thể kể tới là “bần chua” (Sonneratia caseolaris) thường phân bố nhiều ven sông, có trái tròn dẹt (còn được gọi là bần dĩa, bần sẻ, thủy liễu, bằng lăng tía, hải đồng).

ngoài ra là cây “bần ổi” (Sonneratia ovata) có trái hơi tròn tương tự như trái ổi (còn được gọi là bần trứng, bần hôi). Ngoài ra còn có bần trắng (Sonneratia alba), bần vô cánh (Sonneratia apetala), bần đắng (Sonneratia Griffithii), bần Hải Nam (Sonneratia hainanensis)…Rễ bần thuộc dạng rễ thở, có đầu nhọn và đâm ngược lên mặt nước, được gọi bằng cái tên dân dã là “cặc bần”.

Trái bần lúc còn sống thì chua và chát. Trái bần chín có vị chua và hương thơm rất đặc trưng nhưng hoa bần thì lại không thơm. Cũng do vậy mà ca dao có câu:

Cây bần ơi, hỡi cây bần

Lá xanh bông trắng lại gần không thơm.” 

Trong dân gian, người ta thường sử dụng cây bần như một vị thuốc Đông y

  • Bần chua và bần ổi để cầm máu (sử dụng vỏ và lá),
  • Làm tan các vết bầm tím do đụng dập (sử dụng lá)
  • Tiêu viêm, thanh nhiệt, giảm đau (sử dụng quả)
  • chữa trị nhức mỏi (sử dụng rễ và thân)
  • Ngăn chặn xuất huyết (lên men dịch quả để làm thuốc)
  • chữa trị ung thư vòm họng (sử dụng trái bần non)
  • chữa trị sỏi thận (rễ bần sao thủy thổ)…
Hoa bần

Hình ảnh hoa bần

Công dụng của cây bần chua và bần vô cánh

Hoạt tính kháng khuẩn, chống oxi hóa và hạ đường máu đã được phát hiện qua nghiên cứu chiết xuất từ cây bần chua (vỏ cây) (1) và bần vô cánh (hạt giống, lá, vỏ cây) (2).

ngoài ra, chiết xuất từ trái bần chua còn giúp hạ đường máu, bảo vệ gan, kháng viêm và có khả năng gây độc đối với ấu trùng muỗi (3)

Cây bần quả bần trái bần xanh

Hình ảnh quả bần chua

Công dụng của cây bần ổi

Theo trang Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ (US National Library of Medicine), chiết xuất từ lá bần ổi có đặc tính chống ung thư biểu mô, ung thư phổi và ung thư vú ở người, song song đó cũng có khả năng ức chế enzym Acetylcholinesterase (4).

Được biết, Acetylcholinesterase (AChE) là enzym làm ngưng hoạt động của chất dẫn truyền thần kinh acetylcholin tại các synap thần kinh cholinergic, vì vậy, việc ức chế AChE sẽ giúp cải thiện nồng độ của chất dẫn truyền thần kinh, nhờ vậy ngăn chặn sự sinh sôi của bệnh Alzheimer (hội chứng suy giảm trí nhớ) (5)

Hình ảnh cây bần ổi

Hình ảnh cây bần ổi

Công dụng của bần trắng

Theo Tạp chí Phát triển khoa học và công nghệ (Journal of Science and Technology Development), chất a-xit oleanolic có trong lá cây bần trắng có khả năng kháng HIV và kháng ung thư (6).

Trái bần trong cuộc sống của người miền Tây

Về miền Tây, chúng ta sẽ có dịp được thưởng thức các đặc sản từ cây bần như: canh chua trái bần, cá kho bần, gỏi hoa bần, nước cốt bần, mứt bần… Ngoài ra, cây bần còn đi vào những địa danh như Rạch Bần (Cần Thơ), Xẻo Bần (Kiên Giang), té ba Bần Quỳ (Long An)…

Và đối với mỗi con người miền Tây, cây bần còn là không gian văn hóa, tình cảm:

Hàng dừa soi bóng Hàm Luông,

Bần gie đốm đậu, qua buồn nhớ em.”

Trái bần

Trái bần

Thông tin thêm

Ngày nay, những loại bần không còn chủ yếu như trước và một vài loại đã trở nên khan hiếm. Ở Singapore, cây bần ổi đã được đưa vào Sách Đỏ với mức độ đe dọa tuyệt diệt là “vô cùng nguy cấp” (Critically Endangered) (7)

Nguồn tham khảo

  1. Antimicrobial and antioxidative activities in the bark extracts of Sonneratia caseolaris, a mangrove planthttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4464296/, ngày truy cập: 03/04/2019
  2. Evaluation of antioxidant, antidiabetic and antibacterial acivities of the fruit of Sonneratia apetala (Buch.-Ham.)https://link.springer.com/article/10.1007/s13596-012-0064-4, ngày truy cập: 03/04/2019.
  3. Oleanolic a-xit – an a-Glucosidase inhibitory and antihyoerglycemic active compound from the fruits of Sonneratia caseolarishttps://www.researchgate.net/profile/Ashok_Tiwari3/publication/282737051_Oleanolic_acid_-_An_a-glucosidase_inhibitory_and_antihyperglycemic_active_compound_from_the_fruits_of_Sonneratia_caseolaris/links/56dfb03608aec4b3333b7aaf.pdf, ngày truy cập: 03/04/2019.
  4. Chemical constituents from Sonneratia ovata Backer and their in vitro cytotoxicity and acetylcholinesterase inhibitory activities, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25933595, ngày truy cập: 03/04/2019.
  5. Nghiên cứu công dụng ức chế acetylcholinesterase của một vài loài thuộc chi Stephania Lour., họ Menispermaceae thu hái tại Việt Namhttp://www.vjol.info/index.php/tcdh/article/view/20157, ngày truy cập: 03/04/2019.
  6. Chemical constitues from leaves of Sonneratia alba J.E.Smith (Sonnneratiaceae), http://www.vjol.info/index.php/JSTD/article/view/8297/7731, ngày truy cập: 02/04/2019.
  7. Gedabu Sonneratia ovata, http://www.wildsingapore.com/wildfacts/plants/mangrove/sonneratia/ovata.htm, ngày truy cập: 04/04/2019.





Source link

Post Author: UVbH5Xr8ZW