Dây ký ninh (dây cóc) và bài thuốc dân gian chữa trị bệnh sốt rét


Cây dây ký ninh

Nếu bạn là một người con của miền núi Tây Bắc hẳn là không lạ gì loại cây thân dây mọc hoang, có các nốt sần sùi trên thân dây – vâng đó chính là dây ký ninh, loại cây thân dây nhỏ với những công dụng chữa trị bệnh rất hay.

danh pháp khoa học

Dây ký ninh có danh pháp khoa học là Tinospora crispa (L.) Miers, thuộc họ tiết dê (1).

Cây còn có cách gọi khác như: dây thần nông, cây sốt rét, dây cóc, cóc ký ninh – nghĩa là loại dây có da sần sùi như da con cóc…

Mô tả

  • Thân: Dây ký nính có hình thù tương đối đặc biệt, thoạt đầu nhìn thấy loại thảo dược này bạn sẽ cảm thấy hết sức ngạc nhiên khi thân cây có một lớp da sần sùi trải khắp phần thân dây của loại thảo dược này. Dây mọc dài nhiều mét, thường mọc dựa vào các cây bụi hãy các cây gỗ trong rừng.
  • Lá: Cây thuộc họ tiết dê, lá cây có hình tim, mặt lá xanh bóng, vỡi những đường gân nổi tương xứng nhau. Lá có mặt trên màu xanh thẫm, mặt dưới màu xanh nhưng nhạt hơn.
  • Quả hình bầu dục, khi quả chín có màu đỏ.
  • Mời bạn xem hình ảnh để mường tưởng được cụ thể hơn mô tả loại thảo dược này.
Hình ảnh dây ký ninh, hay dây sốt rét

Hình ảnh dây ký ninh, hay dây sốt rét

Phân bố, thu hái

Cây ít thấy ở miền đồng bằng mà chỉ thường thấy nhiều ở các vùng núi cao, có nhiều ở các tỉnh miền Tây Bắc nước ta. Loài cây này mọc nhiều ở ven đồi, ven bờ suối, những khu vực có nhiều cây bụi rậm rạp thường có nhiều cây ký ninh mọc hoang.

Trồng cây bằng việc dâm cành, việc nhân giống vô cùng đơn giản (Chỉ cần cắt một đoạn dây ngắn dâm xuống đất, tưới nước đầy đủ là khoảng 2 tuần sau đã bén rễ và phát triển như một cây giống) Vì vậy nếu có ý định trồng loại thảo dược này sẽ rất tiện lợi các bạn nhé.

Người dân thường lấy toàn bộ thân cây (Phần thân già có nhiều gai sần sùi), về tuốt sạch lá, sau đó đem thái thành từng lát mỏng phơi khô để làm thuốc.

Tính vị

Cây có tính mát, vị đắng, thường được dân gian sử dụng làm thuốc chữa trị cảm sốt.

Công dụng của dây ký ninh

Kinh nghiệm dân gian thường sử dụng dây ký ninh làm thuốc để chữa trị bênh sốt rét và một vài công dụng hay tiêu biểu là những công dụng chính như:

  • chữa trị sốt rét
  • Tăng cường tiêu hóa
  • bồi dưỡng cơ thể
  • chữa trị cảm sốt
  • chữa trị bênh lở ngứa ngoài da
Dây kí ninh cắt khúc

Dây cắt khúc

cách sử dụng dây ký ninh làm thuốc

sử dụng sắc uống chữa trị sốt rét: Dây ký ninh khô 10g, dây đau xương khô 15g, cả hai vị đem sao vàng hạ thổ sắc uongs hằng ngày, có công dụng chữa trị sốt rét và cắt cơn do bệnh sốt rét (2).

chữa trị lở ngứa ngoài da: sử dụng toàn cây đun lấy nước đặc rửa các vùng da bị viêm ngứa có hiệu quả rất tốt.

sử dụng nấu cao

  • Dân gian còn sử dụng dây này nấu thành dạng cao để chữa trị sốt rét, bồi dưỡng và tăng cường tiêu hóa.
  • Liều sử dụng: Cao đặc với liều sử dụng khoảng 1,5g/ngày, chia làm hai lần rồi hòa với nước uống hằng ngày.

sử dụng ngâm rượu

Dây ký ninh còn được sử dụng dưới hình thức ngâm rượu thuốc, rượu ký ninh có công dụng bồi dưỡng cơ thể, tăng cường tiêu hóa, cách ngâm như sau:

  • Tỷ lệ ngâm: 1kg dây ký ninh khô sao vàng, ngâm với 3 lít rượu
  • Ngâm trong thời gian khoảng 1 tháng là sử dụng được
  • Liều sử dụng: Ngày sử dụng 2 ly tới 3 ly rượu nhỏ, nên sử dụng trong các bữa ăn.

một vài nghiên cứu về dây ký ninh

  1. Xác định hoạt động chống oxi hóa của thảo dược dây ký ninh, được thực hiện bởi nhóm nghiên cứu tại Đại học Lausanne, Lausanne, Thụy Sĩ và Đại học Airlangga, Surabaya, Indonesia (3).
  2. Xác định hoạt động hạ đường máu từ chiết xuất cây ký ninh, thực nghiệm bởi nhóm nghiên cứu tại Trường Dược, Đại học Y, Đài Loan. thử nghiệm tiêm trong phúc mạc chuột mắc bệnh đái tháo đường. Nhóm nghiên cứu nhận thấy giảm đáng kể nồng độ glucose huyết tương ở chuột bình thường và chuột mắc bệnh đái tháo đường loại 1 do streptozotocin gây nên. Kết luận cây kí ninh làm một thảo dược có hoạt động hạ đường máu đáng kể (4).

Những để mắt tới khi sử dụng làm thuốc

Tự nhiên còn có một loài cây ký ninh khác với danh pháp khoa học là Tinospora cordifoLIa Miers với hình trạng tương tự, điểm khác biệt là thân cây có nốt sần nhưng nốt sần nhỏ và không nhiều bằng. theo các kinh nghiệm từ dân gian loại thảo dược này cũng có công dụng giống vậy, sau đây là hình ảnh vị thuốc này

Cây ký ninh Tinospora cordifoLIa Miers.

Cây ký ninh Tinospora cordifoLIa Miers.

Tham khảo: Dây lõi tiền rễ dài chữa trị vàng da, tiểu buốt, đau khớp xương

Nguồn tham khảo

  1. Dây ký ninh, Sách “Những thảo dược và vị thuốc Việt Nam” – Đỗ Tất Lợi – Nhà xuất bản y học năm 2004 – Bản in trang 614, 615, ngày tham khảo 14 tháng 02 năm 2020.
  2. Nhiều tác giả, thảo dược và động vật làm thuốc tại Việt Nam, tập 1, NXB Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội, 2004, trang 649, 650, ngày tham khảo 14 tháng 02 năm 2020.
  3. Antioxidant and Lipophilic Constituents of Tinospora crispa, https://www.thieme-connect.com/products/ejournals/abstract/10.1055/s-2006-957466, ngày truy cập 14 tháng 02 năm 2020.
  4. Hypoglycemic Diterpenoids from Tinospora crispa, https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/np200692v, ngày truy cập 14 tháng 02 năm 2020.





Source link

Post Author: UVbH5Xr8ZW